Từ xưa đến nay nhân sâm được cho là một loại thuốc, vị thuốc đại bổ, người xưa quan nhiệm ăn nhân sâm hàng ngày có tác dụng bồi bổ cơ thể. Mặc dù vậy vẫn có những điều cấm kỵ khi dùng nhân sâm.
Tác dụng của nhân sâm
Theo y học cổ truyền nhân sâm có vị ngọt, hơi đắng, tính ấm, tác dụng vào các kinh Tỳ, phổi, tim, thận, tăng cường khí huyết, dưỡng ẩm cơ thể, thăng nhiều hơn giáng, và tăng cường lá lách và phổi, làm dịu trái tim và cải thiện trí thông minh, nuôi dưỡng máu và thúc đẩy tác dụng sản xuất năng lượng cho cơ thể.
Nhân sâm được sử dụng chủ yếu dùng chữa bệnh hiểm nghèo, bệnh mạn tính, mất máu, mất nước do suy nhược, mệt mỏi, mạch yếu; khó thở, ho yếu; mất ngủ do tâm khí yếu; mộng mị, hồi hộp, chứng hay quên, đổ mồ hôi nhiều do thiếu nước; đi tiểu thường xuyên và các triệu chứng bên ngoài của thiếu khí.
Hoạt chất ginsenoside có trong nhân sâm có tác dụng chống oxy hóa, ngăn chặn sự phát triển của gốc tự do trong các tế bào, đồng thời ức chế phản ứng viêm trong cơ thể.
Các thử nghiệm cho thấy thành phần ginsenoside và hợp chất K có trong nhân sâm có thể giúp các tế bào não không bị gây hại bởi các gốc tự do, giúp cải thiện trí nhớ, xoa dịu thần kinh. Đặc biệt còn hỗ trợ những người bị Alzheimer cải thiện nhận thức và hành vi.
Nhân sâm bổ sung nguồn năng lượng dồi dào cho cơ thể, giúp phục hồi sức khỏe cho những bệnh nhân vừa ốm dậy và những người mất sức do vận động thể chất quá nhiều. Đây là một vị thuốc bổ được sử dụng nhiều trong các bài thuốc đông y.
Hồng sâm là vị thuốc được sử dụng để điều trị rối loạn cương dương ở nam giới, bằng cách tăng cường lưu thông máu đến dương vật qua đó giúp cho dương vật cương cứng nhanh hơn và lâu hơn.
Nghiên cứu cho thấy nhân sâm có tác dụng ức chế sự phát triển của vi-rút cúm hợp bào hô hấp(RSV) và còn giúp các tế bào mô phổi có sức sống bền bỉ hơn khi nhiễm vi-rút.
Hoạt chất ginsenoside trong nhân sâm còn có tác dụng hạ đường huyết bằng cách tác động đến việc sản xuất insulin, ngoài ra còn cải thiện tình trạng kháng insulin.
Nhân sâm giúp tăng cường miễn dịch cho cơ thể, giúp chống lại các vi khuẩn gây bệnh, ngăn ngừa các bệnh thường gặp như cảm cúm, cảm lạnh,…
Ngoài tác dụng chống oxy hóa và duy trì sự khỏe mạnh của tế bào, ginsenoside có trong nhân sâm còn giúp ngăn chặn sự phát triển của các tế bào ung thư.
Các hoạt chất có trong nhân sâm giúp ngăn ngừa sự hình thành của các mảng xơ vữa trong mạch máu từ đó giúp dòng máu lưu thông tốt hơn và kích thích sự tuần hoàn của máu.
Sử dụng nhân sâm có khả năng xoa dịu trạng thái căng thẳng, giảm lo âu từ đó cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Dùng nhân sâm một cách hợp lý có thể giúp làm chậm đi quá trình lão hóa, nhờ đó giúp kéo dài tuổi thọcủa người sử dụng.
Thành phần ginsenoside có trong nhân sâm còn có khả năng làm giảm nồng độ cholesterol LDL, là một cholesterol có hại trong cơ thể.
Những trường hợp không nên hoặc hạn chế dùng nhân sâm
Bệnh nhân suy kiệt, quá yếu: Nhân sâm tuy phù hợp với những bệnh nhân bị thiếu khí nhưng nếu cơ thể đã suy kiệt, quá yếu thì việc ăn nhân sâm sẽ gây gánh nặng cho cơ thể. Thiếu khí và máu yếu lần lượt ảnh hưởng đến chức năng tiêu hóa và hấp thu, do đó, việc dùng một số chất bổ đặc biệt là đại bổ như nhân sâm có thể gây ra phản ứng bất lợi.
Người thận yếu: Bệnh nhân mắc bệnh thận phải hạn chế ăn natri và kali, đồng thời các thực phẩm chức năng có liên quan đến nhân sâm tuy tốt cho sức khỏe nhưng có thể gây gánh nặng thể chất cho bệnh nhân mắc bệnh thận.
Tiêu chảy cấp: Những trường hợp thường xuyên mắc chứng tiêu chảy sau khi ăn, và đặc biệt là tiêu chảy cấp tính hoặc tiêu chảy đột ngột thì không nên sử dụng nhân sâm. Ngoài ra những trường hợp có vấn đề về tiêu hóa thì không nên dùng.
Bệnh nhân tăng huyết áp: Trong nhân sâm có chất gây ra tác dụng phụ cho những trường hợp cao huyết áp, sẽ đẩy các triệu chứng của bệnh cao huyết áp lên cao. Những người có tiền sử bệnh cao huyết áp thì không nên dùng.
Phụ nữ mang thai và cho con bú: Sử dụng nhân sâm của phụ nữ mang thai phụ thuộc vào đặc điểm thể chất và thời kỳ mang thai. Dùng nhân sâm để bổ sung nước cho cơ thể có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai kỳ. Phụ nữ mang thai nên cẩn thận khi dùng nhân sâm. Những trường hợp này nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên môn trước khi dùng.
Chế độ ăn uống của bà mẹ đang cho con bú sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của bé. Vì các thành phần của nhân sâm có thể được truyền sang em bé qua sữa mẹ, vì vậy phụ nữ đang cho con bú nên tránh dùng nhân sâm.
Trẻ em dưới 14 tuổi: Trẻ em đang lớn lên và phát triển chưa hoàn thiện, cơ thể của trẻ có thể phản ứng với các chất dinh dưỡng của nhân sâm. Việc sử dụng nhân sâm có thể cản trở sự phát triển tự nhiên của trẻ, vì vậy trẻ em nên tránh dùng nhân sâm. Đặc biệt, tác dụng kích thích của nhân sâm có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ và hành vi của trẻ.
Ăn kiêng: Những trường hợp đang thực hiện một chế độ ăn kiêng cụ thể. Bởi vì nhân sâm có tác dụng nhất định trong việc cải thiện sức sống và có thể có một số tác dụng đối với trạng thái sinh lý của cơ thể. Việc sử dụng nhân sâm có thể ảnh hưởng đến thói quen, hiệu quả của việc ăn kiêng hàng ngày.
Bệnh nhân trước và sau phẫu thuật: Do cơ địa và thể trạng của mỗi người cũng khác nhau. Vì vậy việc sử dụng nhân sâm trong những trường hợp này tốt nhất phải có sự hướng dẫn và tư vấn của bác sĩ có chuyên môn.
Phụ nữ trong thời kỳ kinh nguyệt: Nhân sâm có tác dụng bổ sung sinh lực, tăng cường thể lực, thúc đẩy tuần hoàn máu nhưng đối với phụ nữ trong thời kỳ kinh nguyệt, uống quá nhiều nhân sâm có thể gây ra các cơn co thắt tử cung bất thường và làm nặng thêm tình trạng khó chịu về thể chất. Nếu bạn cần sử dụng trong trường hợp này nên tham khảo ý kiến của bác sĩ có chuyên môn.
Những người bị cảm lạnh và nhiễm trùng: Khi bị cảm lạnh hoặc bị nhiễm trùng tốt nhất trước khi sử dụng nhân sâm thì phải điều trị tuyệt đối khỏi bệnh trên. Nếu trong cơ thể vẫn còn yếu tố gây bệnh, dùng nhân sâm sẽ dễ dàng bổ sung yếu tố gây bệnh và khiến bệnh trở nên trầm trọng hơn. Những trường hợp này nên tham khảo ý kiến của bác sĩ có chuyên môn.
Những người mắc các bệnh lý lâu ngày: Những người mắc một số tình trạng như bệnh mạn tính, dị ứng hoặc nhạy cảm với các loại thuốc đông y, thì nên đặc biệt thận trọng trước khi dùng nhân sâm. Tốt nhất nên tham khảo ý kiến bác sĩ có chuyên môn trước khi sử dụng để đảm bảo an toàn.
Đang dùng thuốc kê đơn của bác sĩ: Nhân sâm có thể tăng cường hoặc làm suy yếu tác dụng của một số loại thuốc, chẳng hạn như thuốc hạ đường huyết… vv. Điều này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị hoặc thậm chí gây ra phản ứng phụ. Vì vậy, những người đang dùng một số loại thuốc nên tham khảo ý kiến của bác sĩ có chuyên môn trước khi dùng nhân sâm.
Người bị dị ứng với nhân sâm hoặc các thành phần thực vật: Vì tình trạng thể chất cơ địa của mỗi người là khác nhau nên một số người có thể gặp phản ứng dị ứng sau khi ăn nhân sâm, bao gồm đỏ da, ngứa, sưng tấy và trong trường hợp nghiêm trọng là khó thở. Những triệu chứng dị ứng này có thể xảy ra nhanh chóng, vì vậy nếu nghi ngờ mình bị dị ứng với nhân sâm, ngay lập tức ngừng sử dụng và đến cơ sở y tế nơi gần nhất để được các bác sĩ có chuyên môn kiểm tra và tư vấn, điều trị tốt nhất.
Những người có phản ứng với chất kích thích: Nghiên cứu cho thấy dùng nhân sâm có tác dụng tăng cường sinh lực, bổ sung năng lượng nhưng cũng có thể khiến một số người cảm thấy phản ứng thái quá hoặc khó ngủ. Dùng nhân sâm làm thuốc bổ có tác dụng tăng cường tương tự như caffeine. Nếu trường hợp nào nhạy cảm với caffeine và các loại nước tăng lực khác, thì nên đặc biệt cẩn thận khi sử dụng nhân sâm. Nên tránh sử dụng nhân sâm, đặc biệt là vào ban đêm.
Một số bài thuốc từ nhân sâm
Nhân sâm là một vị thuốc bổ quý hiếm, được sử dụng nhiều trong các bài thuốc y học cổ truyền. Dưới đây là một số bài thuốc từ thông dụng từ nhân sâm:
Chuẩn bị 40g nhân sâm, 400ml nước (2 bát). Tiến hành sắc còn 200ml (khoảng 1 bát). Uống từng ít một vào thời điểm bất kỳ trong ngày.
Lưu ý: Sau khi uống xong cần nằm yên. Dùng chữa trị những bệnh nhân suy nhược sau khi mất máu nhiều, thần kinh suy nhược.
Dùng 40g nhân sâm (có thể 20g), 20g chế phụ tử (có thể dùng 10g), 3 nhát sinh khương, 3 quả táo đen, 3 bát nước (tương đương 600ml), tiến hành sắc còn 200ml (1 bát).
Chia thuốc sắc làm nhiều lần uống trong ngày. Bài thuốc được dùng chữa trị những trường hợp mạch suy kiệt, mồ hôi ra nhiều, chân tay lạnh.
Dùng 10g nhân sâm, 9g bạch truật, 9g phục linh, 6g cam thảo (trích), tán tất cả thành bột. Mỗi lần dùng 6gbột sắc với 200ml nước, đến khi còn khoảng 150ml, uống vào thời điểm bất kỳ trong ngày.
Bài thuốc được sử dụng nhằm chữa trị các vấn đề tỳ vị khí hư, mặt nhợt nhạt, chân tay đau mỏi, chán ăn, nôn mửa.
Dùng nhân sâm và rễ qua lâu (tỷ lệ bằng nhau), nghiền thành bột mịn, luyện với mật, làm thành viên hoàn to bằng hạt đậu. Mỗi lần uống 20 hoàn với thang Mạch môn đông. Dùng chữa trị bệnh tiểu đường.
Dùng nhân sâm (bỏ cuống) và can khương với lượng bằng nhau, nghiền thành bột. Sau đó, sử dụng nước ép sinh địa tươi để nhào bột, làm thành viên hoàn to bằng hạt đậu.
Mỗi lần uống 30 – 50 viên hoàn với nước cháo gạo trước bữa ăn. Dùng chữa chứng ợ chua, nôn ra nước trong, đau bụng, biếng ăn, ở phụ nữ có thai.
Dùng nhân sâm, tô diếp, cát căn, tiền hồ, bán hạ, phục linh mỗi vị 22,5g và trần bì, cam thảo, cát cánh, chỉ xác, mộc hương mỗi vị 15g, tán nhỏ trộn đều.
Mỗi lần dùng 12g dược liệu đã trộn ở trên, 150ml nước, 7 lát gừng, 1 quả táo. Sắc uống lúc còn nóng. Dùng chữa ngoại cảm phong hàn, phát sốt sợ rét, đau đầu nghẹt mũi, ho nhiều đờm.
Dùng nhân sâm và bạch phục linh mỗi vị 90g, viên chí (bỏ tâm) 60g, xương bổ 60g. Nghiền hỗn hợp dược liệu thành bột, luyện với mật ong, làm thành hoàn to bằng hạt đậu, dùng chu sa làm vỏ bao.
Dùng 3 lần/ngày, mỗi lần dùng 7 viên hoàn, ăn với cơm nóng, sau khi ăn cần nằm nghỉ. Bài thuốc dùng chữa trị những bệnh nhân có tâm khí bất định, dễ hoảng hốt, nổi nóng, ngủ hay mơ, ngũ tạng bất túc.
Lưu ý khi sử dụng nhân sâm
Liều lượng sử dụng
Liều lượng khuyên dùng của nhân sâm là 1 – 2g mỗi ngày, khi mới bắt đầu sử dụng nên dùng ở liều lượng thấp rồi tăng dần. Tuy nhiên, tùy theo đối tượng và tình trạng bệnh mà có thể dùng liều lượng nhân sâm một cách phù hợp.
Mặc dù nhân sâm là một vị thuốc đại bổ tuy nhiên nó cũng mang lại rất nhiều tác dụng phụ, nên tránh lạm dụng vì khi sử dụng quá nhiều sẽ có nguy cơ bị những tác dụng phụ không tốt cho sức khỏe.
Cách sử dụng nhân sâm
Có rất nhiều cách để sử dụng nhân sâm như:
- Uống trà nhân sâm: Thải mỏng 1 – 2g nhân sâm, cho vào ấm rồi chế nước sôi và hãm trong 5 – 10 phút rồi rót uống thay trà hằng ngày.
- Ngậm sâm: Thái mỏng củ nhân sâm khô hoặc tươi, mỗi lần dùng lấy 1 lát ngậm trong miệng. Khi sâm mềm nhai nuốt cả bã. Mỗi ngày dùng 3 – 4 lần.
- Sắc uống: Có thể dùng 5 – 10g nhân sâm đã được thái lát mỏng đem sắc khoảng 20 phút, rồi cho đường vào khuấy tan rồi uống hoặc có thể sắc chung với những vị thuốc khác tùy vào mục đích sử dụng.
- Nghiền bột: Nhân sâm sấy hoặc phơi cho thật khô, nghiền thành bột mịn. Mỗi lần lấy 1 – 2g bột sâm uống trực tiếp với nước đun sôi để nguội hoặc hãm nước sôi uống như trà.
- Nhân sâm ngâm mật ong: Nhân sâm tươi khi mua về thì thái lát mỏng cho vào bình ngâm với mật ong. Mỗi ngày dùng 1 – 4g. Có thể ăn trực tiếp cả mật ong lẫn sâm hoặc pha với nước ấm uống.
- Tắm hơi nhân sâm: Khi tắm, có thể thêm vài lát nhân sâm vào bồn nước ấm rồi ngâm mình trong đó khoảng 10-15 phút.
- Chế biến thành món ăn: Ngoài những cách trên, bạn có thể thêm nhân sâm vào các món ăn hàng ngày để bồi bổ sức khỏe. Một số món bạn có thể tham khảo như: Sâm hấp trứng gà, cháo nhân sâm, thịt gà hầm sâm,…
Nên dùng nhân sâm vào buổi sáng hoặc buổi trưa, đặc biệt là khi đói bụng vì có thể giúp hấp thu tối đa các chất có trong nhân sâm. Không nên dùng nhân sâm vào buổi tối vì có thể gây khó ngủ.
Link bài viết gốc: https://suckhoedoisong.vn/ai-khong-nen-dung-nhan-sam-169240723182840348.htm
