Cây Bạch đồng nữ, có tên khoa học là Cleradondron fragans.Vent, ngoài ra còn có tên là mò trắng, bấn trắng, mò hoa trắng…
Là loài cây nhỏ, cao khoảng 1-1,5m. Lá mọc đối, có hình trứng dài 10-20cm, rộng 8-18cm, đầu nhọn, phía cuống hình tim hay hơi phẳng, mép có răng cưa to, thô. Mặt trên màu sẫm hơn, có lông ngắn, mặt dưới nhạt màu hơn, gần như bóng, trên các đường gân hơi có lông mềm. Cuống lá dài khoảng 8cm.
Khi vò nát lá có thấy mùi hôi đặc trưng của cây mò. Hoa màu trắng ngà, có mùi thơm; hoa mọc thành hình mâm xôi gồm nhiều tán. Đài hoa hình phễu, phía trên có xẻ thành 5 thùy, hình 3 cạnh tròn; tràng hoa hình ống nhỏ, có 4 nhị đính trên miệng ống tràng cùng với nhuỵ vượt quá tràng hoa. Vòi nhị thường ngắn hơn chỉ nhị; bầu thượng dạng hình trứng. Quả hạch gần dạng hình cầu, dính với đài tồn tại bao ở ngoài.
Hoa nở tháng 7- 8 và quả chín tháng 9- 10. Cây mọc hoang ở nhiều nơi, ở vùng núi lẫn đồng bằng. Bộ phận dùng làm thuốc là rễ và lá. Thu hái vào lúc cây đang và sắp ra hoa, sấy khô phơi âm can (phơi khô trong mát, nơi có nhiều gió không phơi ra nắng), hoặc có thể cùng rễ rửa sạch, phơi khô dùng dần.
Theo Đông y, bạch đồng nữ có vị đắng nhạt, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, lương huyết, giải độc, khu phong, trừ thấp, tiêu viêm…Thường dùng để chữa những bệnh ở phụ nữ như: Khí hư bạch đới, kinh nguyệt không đều hoặc chữa mụn nhọt lở ngứa, gân xương đau nhức, mỏi lưng, huyết áp cao…
Sau đây là một số bài thuốc của cây bạch đồng nữ:
– Chữa đau bụng kinh:
Lá bạch đồng nữ, hương phụ, ích mẫu, ngải cứu, mỗi vị 6g; nước 300ml, sắc trong nửa giờ, chia 2-3 lần uống trong ngày, khi uống có thể cho thêm ít đường cho dễ uống. Uống trước khi có kinh khoảng 10 ngày, sau đó có thể uống liền từ 2-3 tháng, giúp cho khí huyết lưu thông.
– Chữa khí hư bạch đới:
Bạch đồng nữ, ích mẫu, ngải cứu, hương phụ, trần bì, mỗi vị 10g. Sắc uống ngày 1 thang. Uống liền 2-3 tuần sau chu kỳ kinh nguyệt. Dùng nhắc lại liệu trình thứ hai vào sau kỳ kinh tháng sau.
– Rối loạn kinh nguyệt, kinh không đều, có kinh đau bụng:
Lá bạch đồng nữ, hương phụ, ngải cứu, ích mẫu, mỗi vị 10 – 12g (khô). Sắc uống, ngày 1 thang, khi uống có thể cho thêm ít đường cho dễ uống. Uống sau khi hết kinh độ 5-7 ngày. Uống liền 2-3 tuần lễ.
– Trị vàng da và niêm mạc:
Rễ bạch đồng nữ hoặc xích đồng nam (hoa màu đỏ), sắc uống.
– Trị thấp khớp, sưng nóng đỏ đau thuộc thể nhiệt:
Bạch đồng nữ 80g, dây gắm 120g; các loại cây khác như đơn tướng quân, đơn mặt trời, đơn răng cưa, cà gai leo, cành dâu, cây tầm xuân (mỗi vị 8g). Sắc, chia 2 lần uống.
Bài thuốc sử dụng bạch đồng nữ
Điều trị huyết áp cao
Mỗi ngày dùng từ 12 đến 16g bạch đồng nữ sắc nước để uống hết trong ngày. Kiên trì trong 1 thời gian sẽ thấy các chỉ số huyết áp có sự cải thiện rõ rệt.
Điều trị bệnh bạch đới, khí hư
Chuẩn bị: 20g bạch đồng nữ, 10g trần bì, 10g ngải cứu, 10g ích mẫu, 10g hương phụ. Cho tất cả nguyên liệu đem sắc với 1 lít nước và dùng để uống trong ngày. Áp dụng liên tục từ 2 đến 3 tuần sau khi có kinh.
Điều trị đau bụng kinh, kinh nguyệt không đều
Chuẩn bị: 2g bạch đồng nữ, 2g ngải cứu, 2g ích mẫu, 2g hương phụ. Tiến hành sắc nguyên liệu trong 1 giờ cho thành cao lỏng với lưu lượng khoảng 20ml. Cho cao lỏng vào ống đựng 10ml rồi bỏ vào nồi đun sôi lên. Dùng để uống hằng ngày, trước khi có kinh 10 ngày.
Điều trị sưng nóng, đỏ khớp
Chuẩn bị nguyên liệu: 80g bạch đồng nữ, 8g tầm xuân, 120g dây gấm, 8g cà gai leo, 8g đơn răng cưa, 8g cành dâu và 8g đơn tướng quân. Dùng nguyên liệu sắc lên uống và chia ra uống 2 lần mỗi ngày.
Điều trị vàng da, tổn thương niêm mạc mắt
Chuẩn bị: 10g rễ bạch đồng nữ rửa thật sạch. Cho nguyên liệu vào nồi đun với 400ml nước cho đến khi còn 200ml thì tắt bếp. Chia ra uống trong 2 lần mỗi ngày.
Điều trị mụn nhọt, lở ngứa, chốc đầu
Lấy 1 nắm cây bạch đồng nữ rửa thật sạch. Bỏ vào nồi nấu khoảng 15 phút cho các tinh chất tan ra trong nước. Dùng để tắm gội và ngâm rửa hằng ngày.
(Link bài viết gốc: https://baodantoc.vn/bai-thuoc-tu-cay-bach-dong-nu-cay-mo-trang-1583694924145.htm)
